Strona główna | Nasza oferta | Zdrowie seksualne i psychiczne | Lęk seksualny – diagnostyka i terapia

Lęk seksualny – diagnostyka i terapia

Lęk seksualny – gdy strach odbiera bliskość

Czym jest lęk związany z aktywnością seksualną (tzw. lęk seksualny)?

Lęk związany z aktywnością seksualną (ang. sexual performance anxiety) to jedno z zaburzeń psychoseksualnych, które może występować zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.

Wbrew pozorom, nie dotyczy jedynie osób młodych, czy niedoświadczonych. Może pojawić się w każdym wieku - często po nieudanym doświadczeniu seksualnym, w wyniku stresu, przewlekłego napięcia, obniżonego nastroju lub zaburzeń samooceny.

To silny lęk przed aktem seksualnym, który prowadzi do unikania zbliżeń mimo pragnienia bliskości, czy stanu silnego podniecenia. Objawia się strachem przed „niepowodzeniem” oraz oceną partnerki/partnera, silnym napięciem psycho-fizycznym, a także utratą kontroli nad ciałem.

Lęk związany z aktywnością seksualną przed nie jest chorobą w sensie medycznym, lecz zaburzeniem lękowym specyficznym dla kontekstu seksualnego.

Jak powstaje lęk seksualny?

Lęk seksualny często zaczyna się niewinnie – od jednej sytuacji, w której osoba nie sprostała własnym lub cudzym oczekiwaniom. W pamięci utrwala się wtedy emocja wstydu i porażki. Kolejne próby zbliżenia budzą napięcie, a ciało reaguje dokładnie odwrotnie do tego, czego się pragnie – mięśnie napinają się, oddech przyspiesza, serce bije mocniej, a w przypadku mężczyzn - mechanizmy erekcyjne zostają zahamowane (pojawia się problem z uzyskaniem wzwodu lub jego utrzymania).

Z czasem powstaje błędne koło: lęk przed aktywnością seksualną powoduje unikanie kontaktu, a unikanie utrwala lęk.

Badania pokazują, że u mężczyzn z wysokim poziomem lęku seksualnego często współwystępują inne zaburzenia zdrowia psychicznego – zwłaszcza depresja, lęk uogólniony i kompulsywne zachowania seksualne, będące nieudanymi próbami radzenia sobie z napięciem.

Jakie są najczęstsze objawy lęku seksualnego?

Objawy mogą mieć charakter zarówno fizjologiczny, jak i emocjonalny. Typowe sygnały, jakie można zauważyć u osoby doświadczającej tego zaburzenia to:

trudności z erekcją w sytuacjach intymnych przy jej zachowaniu podczas masturbacji,
napięcie, suchość w ustach, przyspieszony puls, pocenie się,
poczucie wstydu lub winy po stosunku,
unikanie kontaktu fizycznego mimo pragnienia,
poczucie „bycia obserwowanym” lub „ocenianym” w trakcie seksu,
myśli w rodzaju: „na pewno znowu mi się nie uda / nie dam rady”, „nie jestem wystarczająco dobry / męski”, itp.

Z czasem może dojść do całkowitego wycofania z życia seksualnego i narastania konfliktów w związku.

Partner/-ka często odbiera takie zachowania jako odrzucenie, co u osoby zmagającej się z lękiem seksualnym dodatkowo wzmacnia poczucie winy, presję i nawet wzmacnia stany lękowe.

Skąd się bierze lęk seksualny?

Z perspektywy neurobiologicznej lęk seksualny to efekt aktywacji układu współczulnego (sympatycznego), odpowiedzialnego za reakcję „walcz lub uciekaj”. W stanie silnego stresu ciało nie jest w stanie przejść do trybu relaksu i podniecenia, który wymaga dominacji układu przywspółczulnego.

Lęk ten często ma charakter wyuczony – mózg zapamiętuje sytuację niepowodzenia i reaguje lękiem na każdy podobny bodziec. U niektórych mężczyzn łączy się to z tzw. lękiem przed oceną, czyli (błędnym) przekonaniem, że ich wartość („męskość”) zależy od sprawności seksualnej.

Skuteczna terapia tego zaburzenia ma na celu zmianę wzorców myślenia i stopniową ekspozycję na sytuacje lękowe, co z czasem prowadzi do znacznej poprawy w zakresie funkcjonowania seksualnego i emocjonalnego.

(Znaczący) wpływ lęku seksualnego na relacje

Lęk seksualny rzadko dotyczy tylko jednej osoby – często staje się problemem całej relacji. Partnerzy przestają rozmawiać o swoich emocjach, unikają bliskości, a brak właściwej komunikacji oraz narastająca frustracja prowadzą już tylko do dystansu emocjonalnego.

Często obserwuje się tzw. cykl wycofania: mężczyzna unika seksu, partnerka/partner czuje się odrzucona/-y, co zwiększa poczucie winy i potęguje lęku osoby zmagającej się z lękiem seksualnym. Bywa również, że partner/-ka, nie rozumiejąc przyczyn trudnej sytuacji zaczyna szukać jej źródeł w sobie – poza poczuciem odrzucenia, pojawia się również obwinianie się, spadek samooceny, a w efekcie – pojawienie się zaburzeń lękowych.

Bez specjalistycznej pomocy, taki stan może prowadzić do rozpadu związku, depresji lub kompulsywnych zachowań seksualnych u osoby doświadczającej zaburzenia lęku seksualnego.

W badaniach klinicznych wykazano, że przyjęcie przez osobę zmagającą się z lękiem seksualnym strategii „ucieczki od emocji” jest jednym z głównych mechanizmów utrzymujących lęk i problemy seksualne.

1) Diagnoza i psychoedukacja

Pierwszym krokiem jest rozmowa z psychologiem / seksuologiem, która pozwala zrozumieć, skąd bierze się lęk.

Pacjent uczy się, że jego reakcje są naturalne i wynikają z mechanizmów biologicznych oraz mają swoje źródła, a nie są oznaką „braku męskości”.

2) Indywidualna terapia psycho-seksuologiczna

Pomaga rozpoznać i zmienić negatywne przekonania dotyczące seksualności oraz stopniowo oswaja pacjenta z sytuacjami, które wywołują stres.

W praktyce obejmuje ona m.in.:

naukę technik relaksacyjnych,
kontrolowaną ekspozycję na bodźce lękowe,
pracę nad przekonaniami typu „muszę zawsze być w formie”,
naukę komunikacji w relacji.

Celem indywidualnej pracy z pacjentem jest redukcja zarówno objawów lęku, jak i zaburzeń erekcji o podłożu psychogennym.

3) Terapia par

W wielu przypadkach wskazane jest włączenie partnera/-ki do procesu terapeutycznego. Umożliwia to odbudowanie zaufania, przepracowanie błędnych przekonań i wspólne odzyskanie poczucia bezpieczeństwa.

4) Farmakoterapia wspomagająca

W przypadkach, gdy lęk współwystępuje z depresją lub zaburzeniami lękowymi, lekarz psychiatra może zalecić farmakoterapię jako wsparcie procesu terapii.

Lęk seksualny a problemy ze wzwodem

Warto podkreślić, że u wielu pacjentów lęk przed współżyciem współistnieje z zaburzeniami erekcji. Mówimy wówczas, że mają one podłoże psychogenne – ich przyczyną jest właśnie napięcie emocjonalne i stres.

Jednak u części mężczyzn stwierdza się również organiczne przyczyny zaburzeń erekcji: problemy naczyniowe, hormonalne, neurologiczne lub metaboliczne (np. cukrzycę, nadciśnienie, otyłość).

Jeśli redukcji stanów lękowych nie towarzyszy poprawa jakości erekcji i możliwość powrotu do satysfakcjonującego życia seksualnego, wówczas warto pogłębić diagnostykę w kierunku identyfikacji czynników organicznych, które wpływają na funkcję erekcyjną.

W naszej klinice prowadzimy kompleksową diagnostykę i terapię takich przypadków.

W zależności od przyczyn, leczenie zaburzeń erekcji z przyczyn organicznych może obejmować:

diagnostykę hormonalną i naczyniową (identyfikacja lub wykluczenie przecieków żylnych w prąciu lub niedrożności naczyń krwionośnych),
leczenie farmakologiczne (np. inhibitory PDE5, iniekcje dojamiste),
zabiegi falą uderzeniową w celu aktywacji procesu angiogenezy, czyli powstawania nowych naczyń krwionośnych w prąciu;
terapię próżniową z wykorzystaniem pomp medycznych.

Lęk seksualny może być zarówno pierwotną przyczyną zaburzeń erekcji (to znaczy, że lęk jest źródłem problemów ze wzwodem), jak i wtórną (czyli, że zaburzenia erekcji powodują pojawienie się leku seksualnego i wycofanie z aktywności seksualnej).

Doświadczenie kliniczne pokazuje, że lęk seksualny to stan, który może wycofać człowieka z relacji partnerskich i intymnych na kilka, a nawet kilkadziesiąt lat

Dla pacjentów jest to zazwyczaj temat bardzo wstydliwy, który uczą się ukrywać przed otoczeniem, ale za cenę utraty dużej części satysfakcjonującego życia i relacji.

Lęk seksualny to realny, ale w pełni uleczalny problem.

Nie świadczy ani o słabości, ani „braku męskości”, lecz o przeciążeniu emocjonalnym, które można skutecznie rozbroić dzięki odpowiedniej terapii.