Stres, lęk i erekcja – jak psychika wpływa na życie seksualne mężczyzny?

Wielu mężczyzn jest przekonanych, że erekcja to wyłącznie kwestią fizjologii – odpowiedniego poziomu hormonów (w tym głównie testosteronu), zdrowych naczyń krwionośnych i nerwów.

Tymczasem jeden z najważniejszych narządów odpowiedzialnych za wzwód znajduje się… w głowie. To Twój mózg, który jest częścią układu nerwowego.

Mózg uruchamia cały proces prowadzący do erekcji, wysyłając sygnały do układu nerwowego i naczyń krwionośnych prącia. Bardziej obrazowo można ująć to tak, że mózg to swoiste „centrum dowodzenia” dla Twojej erekcji.

Jeśli jednak pojawia się stres, napięcie lub lęk, ta precyzyjna współpraca pomiędzy wszystkimi układami odpowiedzialnymi za erekcję może zostać … zaburzona. W efekcie nawet zdrowy, młody mężczyzna może doświadczyć trudności z osiągnięciem lub utrzymaniem erekcji, czyli właśnie zaburzeń erekcji, które mogą mieć charakter przejściowy lub trwały.

Co ważne – takie sytuacje zdarzają się znacznie częściej, niż wielu mężczyzn przypuszcza.

Dlaczego stres może utrudniać erekcję?

Aby zrozumieć ten mechanizm, warto przyjrzeć się temu, jak ludzki organizm reaguje na stres.

Kiedy mózg interpretuje sytuację jako zagrożenie – niezależnie od tego, czy jest to stresująca rozmowa w pracy, napięcie w związku, czy presja podczas zbliżenia – uruchamia reakcję znaną jako „walcz albo uciekaj” (fight or flight). W ciele wydzielają się wówczas hormony stresu, takie jak adrenalina i kortyzol, które mobilizują organizm do działania.

Problem polega na tym, że w takiej sytuacji organizm uznaje funkcje reprodukcyjne za mniej ważne. Krew kierowana jest przede wszystkim do mięśni i narządów niezbędnych do przetrwania, a nie do prącia.

Możesz to porównać do sytuacji, w której w całym mieście przez długi czas nie ma prądu, a Ty co prawda masz generator, ale doskonale wiesz, że jego działanie jest ograniczone czasowo. Wówczas podejmujesz decyzję o jego użyciu według priorytetów – zamiast słuchać radia, czy oglądać TV, ugotujesz ciepłą wodę / posiłek albo naładujesz telefon. To są właśnie priorytety.

Podobnie jest z Twoim życiem seksualnym - organizm „wyłącza” erekcję, ponieważ w stresie nie jest ona dla niego priorytetem.

Lęk przed niepowodzeniem – najczęstsza psychologiczna przyczyna problemów

Jednym z częstszych mechanizmów, jaki występuje u naszych pacjentów i prowadzi do zaburzeń erekcji jest tzw. lęk przed niepowodzeniem seksualnym (ang. sexual performance anxiety).

Często zaczyna się on od jednorazowego epizodu słabszej erekcji, co – podkreślamy - jest zupełnie normalne i zdarza się każdemu mężczyźnie.

Jednakże jeśli taka sytuacja zostanie odebrana przez mężczyznę jako porażka i „uderzenie” w ego i poczucie męskości - może uruchomić mechanizm nadmiernej kontroli.

Co się wtedy będzie działo? Najczęściej, podczas kolejnych sytuacji intymnych, mężczyzna będzie skupiać się na pytaniach typu:

• „Czy erekcja będzie wystarczająco silna?”
• „Czy utrzymam ją do końca stosunku?”
• „Co ona/on pomyśli, jeśli się nie uda?”

Im więcej takich myśli, tym większy stres – a stres będzie tylko pogarszać erekcję. W efekcie powstaje błędne koło. Stres i lęk będzie napędzać problemy z erekcją, a problemy z erekcją - potęgować stres i lęk.

To trochę jak próba zaśnięcia przed ważnym egzaminem, żeby zregenerować mózg - im bardziej ktoś stara się „koniecznie zasnąć” i myśli o tym, tym trudniej to zrobić i efekt jest ... odwrotny.

Jak stres objawia się w seksualności?

Stres i lęk wywołują w organizmie szereg reakcji fizjologicznych: przyspieszone bicie serca, napięcie mięśni, czy trudności z koncentracją (czasami mamy wrażenie „wyłączenia się” mózgu).

Wszystkie te objawy mogą utrudniać skupienie się na bodźcach seksualnych.

W praktyce oznacza to, że mózg – zamiast odbierać sygnały przyjemności – pozostaje w trybie czujności. A w takim stanie trudno o naturalną reakcję seksualną.

Ciekawostką diagnostyczną jest fakt, że wielu mężczyzn z psychogennymi zaburzeniami erekcji zachowuje prawidłowe erekcje nocne i poranne.

Oznacza to, że mechanizm fizjologiczny działa prawidłowo – problem pojawia się głównie wtedy, kiedy pojawiają się sytuacje wywołujące stres.

Kiedy psychika odgrywa największą rolę?

Psychologiczne czynniki wpływające na możliwość uzyskania i/lub utrzymania erekcji mogą mieć szczególne znaczenie w określonych sytuacjach życiowych. Dotyczy to zwłaszcza młodych mężczyzn, osób w nowych relacjach, par starających się o dziecko (uprawianie seksu „pod owulację”), czy wprost przeciwnie: mężczyzn bardzo obawiających się nieplanowanego zajścia w ciążę.

Presja, oczekiwania oraz obawa przed oceną partnerki / partnera mogą znacząco zwiększać napięcie podczas zbliżenia. W takich przypadkach zdarza się, że erekcja jest prawidłowa podczas masturbacji, ale pojawia się problem w kontakcie z drugą osobą.

Nie oznacza to oczywiście, że problem „jest tylko w głowie”. W rzeczywistości psychika i fizjologia są ze sobą ściśle powiązane.

Stres poza sypialnią też ma znaczenie

Problemy z erekcją nie zawsze wynikają bezpośrednio z sytuacji seksualnej. Bardzo często ich źródłem jest przewlekły stres w codziennym życiu. Część mężczyzn wypiera ten fakt, woląc udawać przed sobą, że wszystko jest w porządku, bo przecież „świetnie sobie radzą ze stresem”. Czasem jest to brak samoświadomości i kontaktu z własnym ciałem i emocjami, a czasem presja, którą nakładają sami na siebie, bojąc się przyznać, że nie są „niezniszczalni”.

Długotrwałe napięcie związane z pracą, trudności finansowe, konflikty w związku, czy nawet problemy w relacjach z najbliższą rodziną mogą znacząco wpływać na sferę seksualną – obniżając libido i pogarszając sprawność seksualną.

Organizm przeciążony stresem działa jak komputer z kończącym się miejscem na dysku twardym – jego wydajność spada, a mniej istotne funkcje zostają ograniczone.

Czy zaburzenia erekcji zawsze mają podłoże psychologiczne?

Nie. I to bardzo ważne, aby o tym pamiętać. Zasadniczo, najwięcej zaburzeń erekcji ma źródło mieszane, czyli organiczno-psychogenne.

Najmniejszy odsetek zaburzeń wzwodu dotyczy tylko i wyłącznie podłoża psychogennego.

Zaburzenia erekcji są w pierwszej kolejności objawem, a nie chorobą. Dlatego kluczowe jest szukanie ich przyczyn i leczenie ich, a nie tylko korzystanie z tabletek na wspomaganie erekcji.

Jak przerwać błędne koło stresu i problemów seksualnych?

Dobra wiadomość jest taka, że w wielu przypadkach problemy wynikające ze stresu można skutecznie leczyć. Kluczowe jest zrozumienie mechanizmu problemu oraz odpowiednie wsparcie.

Pierwszym krokiem jest zazwyczaj konsultacja z lekarzem urologiem - andrologiem.

W niektórych przypadkach pomocna może być także terapia seksuologiczna lub psychologiczna, która pozwala zmniejszyć lęk przed niepowodzeniem i odbudować pewność siebie w relacji intymnej. \

Jeśli zaburzenia erekcji mają tło wyłącznie psychogenne – terapia seksuologiczna lub psychologiczna jest kluczowa.

Jeśli zaburzenia erekcji mają tło organiczne, ale towarzyszy im napięcie, stres lub lęk przed porażką – wsparcie seksuologa ma na celu wyjaśnienie mechanizmów, które stoją za pojawieniem się lęku i wyposażenie mężczyzny w narzędzia / rozwiązania, które pomogą ten lęk i napięcie rozładować.

Seksuolog z praktyką kliniczną w prowadzeniu pacjentów z zaburzeniami erekcji realnie wspiera poprzez przekazanie praktycznych wskazówek i zbudowanie umiejętności radzenia sobie z lękiem i stresem w trakcie sytuacji intymnych.

Duże znaczenie ma także codzienny styl życia mężczyzny.

Regularna aktywność fizyczna, odpowiednia dieta, ilość snu oraz wyeliminowanie używek, czy radykalne ograniczenie przetworzonej żywności poprawiają zarówno zdrowie fizyczne, jak i psychiczne, a w konsekwencji - funkcję seksualną.

Warto również pamiętać o ćwiczeniach mięśni dna miednicy, które mogą wspierać leczenie zaburzeń erekcji.

Seks to nie egzamin

Jedną z najważniejszych rzeczy, które powinieneś zapamiętać, jest to, że seks nie jest testem sprawności, ani sprawdzianem męskości. Wielu mężczyzn traktuje go jak egzamin, który trzeba zdać – najlepiej z wynikiem celującym.

Tymczasem seksualność jest znacznie bliższa… spontanicznemu tańcowi, niż sportowej rywalizacji.

Najlepiej działa wtedy, gdy partnerzy są zrelaksowani i skupieni na przyjemności, a nie na perfekcyjnym „wyniku”. Nie zawsze będzie perfekcyjnie i to też jest OK. Jeśli to zrozumiesz, Twoja głowa będzie lżejsza o ciężar stresu, który powoduje niezdrowy perfekcjonizm.

Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Zdrowie seksualne mężczyzny to efekt współpracy ciała i psychiki. Stres, napięcie i lęk mogą zakłócać mechanizmy prowadzące do erekcji, ale w większości przypadków problem można skutecznie leczyć.

Jeśli problemy z erekcją utrzymują się przez kilka miesięcy, powodują stres lub napięcie w relacji, warto skonsultować się ze specjalistą.

W wielu przypadkach odpowiednia diagnostyka i leczenie pozwalają skutecznie rozwiązać problem. Co więcej, wczesna konsultacja może pomóc wykryć inne choroby – czyli źródła problemów ze wzwodem - na bardzo wczesnym etapie.