Czy po usunięciu prostaty prącie staje się krótsze? – fakty, przyczyny i możliwości leczenia

Radykalna prostatektomia jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia zaawansowanego raka prostaty.

Dzięki postępowi technik chirurgicznych wielu mężczyzn po zabiegu wraca do aktywnego życia i zachowuje dobrą jakość funkcjonowania. Jednocześnie operacja może wiązać się z przejściowymi lub trwałymi następstwami, które wpływają na zdrowie seksualne. Jednym z nich jest zmniejszenie długości prącia, o którym pacjenci często dowiadują się dopiero po operacji.

Choć temat ten budzi wiele emocji, warto podkreślić, że nie jest on związany z błędem chirurgicznym ani "zanikaniem" prącia. W większości przypadków istnieją konkretne mechanizmy anatomiczne i fizjologiczne, które tłumaczą obserwowane zmiany.

Co ważne, u części mężczyzn skrócenie ma charakter przejściowy, a odpowiednio prowadzona rehabilitacja może ograniczyć jego nasilenie.

Czy skrócenie prącia po prostatektomii rzeczywiście występuje?

Zmniejszenie długości prącia jest dobrze opisanym następstwem radykalnej prostatektomii. Badania pokazują, że wielu pacjentów zauważa zmianę długości już w pierwszych tygodniach lub miesiącach po operacji. Największe skrócenie obserwuje się zwykle w pierwszym półroczu, a u części mężczyzn dochodzi następnie do częściowej poprawy w ciągu kolejnych 12–24 miesięcy.

Stopień zmian jest bardzo indywidualny. Nie każdy pacjent zauważy skrócenie, a jeśli ono już wystąpi - jego nasilenie może być różne. Z czego to wynika? Otóż wpływ na to zjawisko mają między innymi:

• wiek,
• jakość erekcji - istnienie zaburzeń erekcji przed operacją i czas ich trwania,
• stan naczyń krwionośnych,
• zastosowana technika operacyjna,
• możliwość oszczędzenia pęczków nerwowo-naczyniowych,
• stosowanie technik prehabilitacji erekcji poprzedzających operację i długość ich trwania,
• tempo powrotu spontanicznych erekcji.

Dlaczego prącie może wydawać się krótsze?

Zmniejszenie długości prącia po usunięciu prostaty nie wynika z jednego mechanizmu - najczęściej jest efektem kilku zmian zachodzących jednocześnie, o których przeczytasz w tej publikacji.

#1 Zmiany anatomiczne po usunięciu prostaty

Podczas radykalnej prostatektomii usuwany jest gruczoł krokowy znajdujący się pomiędzy pęcherzem moczowym a cewką moczową. Aby odtworzyć ciągłość dróg moczowych, chirurg wykonuje zespolenie szyi pęcherza z pozostawionym odcinkiem cewki. Powoduje to niewielkie przesunięcie struktur znajdujących się u podstawy prącia, co może skutkować nieznacznym zmniejszeniem jego długości mierzonej w stanie spoczynku i podczas erekcji.

#2 Przejściowe zaburzenia erekcji

Nawet jeśli podczas operacji uda się zachować pęczki nerwowo-naczyniowe odpowiedzialne za erekcję, ich funkcja często jest czasowo osłabiona. Powrót pełnej sprawności może trwać przeciętnie od 6 do 12 miesięcy, niemniej powinien być wspierany rehabilitacją erekcji.

To ważne, ponieważ w okresie rekonwalescencji dochodzi do znacznego ograniczenia liczby spontanicznych erekcji - zwłaszcza nocnych - które u zdrowego mężczyzny odpowiadają za regularne dotlenienie tkanek prącia i ich rozciąganie. Brak regularnych erekcji oznacza mniejszy dopływ utlenowanej krwi do ciał jamistych. Jeśli taki stan utrzymuje się przez dłuższy czas, może dochodzić do stopniowej przebudowy tkanek – zmniejszenia ilości mięśni gładkich, odkładania włókien kolagenowych oraz utraty elastyczności.

Proces ten określany jest jako włóknienie ciał jamistych i jest jednym z powodów, dla których współczesna urologia tak duży nacisk kładzie na wczesną rehabilitację prącia po leczeniu raka prostaty.

Dzisiaj wiemy, że bierne oczekiwanie na powrót erekcji nie jest właściwą drogą. Rady typu "proszę czekać, brać tadalafil – erekcje na pewno wrócą po roku do 2 lat" świadczą o braku aktualnej wiedzy medycznej związanej ze zmianami funkcji seksualnej u pacjentów po prostatektomii oraz technikami jej efektywnego przywracania.

Owszem daj sobie czas, ale jeśli w ciągu jednego miesiąca widzisz, że nie jesteś w stanie prowadzić zadowalającego życia seksualnego (współżycie, masturbacja), to odbieraj to jako ewidentny znak do działania i rozpoczęcia rehabilitacji wzwodu pod okiem doświadczonego lekarza urologa-androloga. Wczesna rehabilitacja zapobiega skróceniu się prąci i powstania nieodwracalnych zmian w prąciu, których następstwem może być nasilenie i utrwalenie zaburzeń erekcji.

Czy skrócenie prącia jest trwałe?

Niekoniecznie - u wielu pacjentów największe zmiany obserwuje się w pierwszych miesiącach po zabiegu.

Wraz z regeneracją nerwów oraz stopniowym powrotem erekcji - wspieranej rehabilitacją wzwodu - część utraconej długości może zostać odzyskana. Nie oznacza to jednak, że u każdego mężczyzny prącie wróci do wymiarów sprzed operacji.

Szczerze mówiąc, to mało który mężczyzna właściwie mierzy swoje prącie przed operacją - zazwyczaj nie są świadomi faktycznych wymiarów, a po operacji raczej porównują je do długości prącia we wzwodzie, jaki pamiętają z okresu swojej najwyższej sprawności seksualnej.

I wówczas wrażenie długości sprzed i po operacji powoduje .... dość emocjonalną reakcję.

Czy można zapobiegać skróceniu prącia?

Nie ma metody, która całkowicie eliminuje ryzyko skrócenia prącia po prostatektomii. Istnieją jednak działania, które mogą ograniczyć niekorzystne zmiany i wspierać regenerację tkanek. Metody te stosujemy w ramach prehabilitacji wzwodu u pacjentów, którzy planują poddać się leczeniu raka prostaty.

Prehabilitacja i rehabilitacja prącia

Coraz więcej ośrodków zajmujących się leczeniem raka prostaty wdraża tzw. prehabilitację prącia (penile prehabilitation) przed operacją prostatektomii radykalnej. Jej celem nie jest jedynie poprawa życia seksualnego, ale przede wszystkim utrzymanie prawidłowego ukrwienia i elastyczności tkanek w prąciu.

Program rehabilitacji jest zawsze dobierany indywidualnie i zależy od wieku pacjenta, rodzaju przeprowadzonej operacji oraz stopnia zachowania funkcji erekcyjnej.

W Polsce, jedynym takim ośrodkiem jest klinika MENVITA, w której wykorzystujemy wszystkie aktualnie znane metody diagnostyki i leczenia zaburzeń erekcji (uwzględniając skrajne zaburzenia erekcji).

Techniki, które znajdują zastosowane w ramach protokołu pre- i rehabilitacji wzwodu obejmują:

• farmakoterapię (leki doustne zawierające substancję czynną wspomagającą funkcję erekcyjną: sildenafil, tadalafil, awanafil, wardenafil);
• iniekcje doprąciowe - zastrzyki leku zawierającego substancję wazoaktywną (np. alprostadil);
• systematyczne (zgodne ze wskazaniami lekarza) stosowanie urządzeń próżniowych (tj. medycznej pompy próżniowej), co pozytywnie wpływa na dotlenienie i ukrwienie naczyń w prąciu,
• terapię falą uderzeniową w zaburzeniach erekcji,
• fizjoterapię w ramach rehabilitacji zaburzeń erekcji, czyli trening mięśni dna miednicy oraz ćwiczenia zwiększające przepływ krwi w ciałach jamistych

Z kolei, w przypadku pacjentów ze skrajnymi zaburzeniami erekcji, u których - wskazane wyżej - metody zachowawcze nie przyniosły skutku, jedynym rozwiązaniem na przywrócenie pełnej zdolności erekcyjnej jest leczenie operacyjne polegające na wszczepieniu implantu prącia (hydraulicznego lub półsztywnego).

Nawet jeśli w ogóle nie prowadzisz aktywności seksualnej, powinieneś zadbać o zachowanie funkcji erekcyjnej swojego prącia.

Doprowadzenie do sytuacji, w której całkowicie zanikają Ci wzwody (czyli pojawiają się skrajne zaburzenia erekcji) wiąże się z trwałą dysfunkcją anatomiczną, czyli zwłóknieniem tkanek ciał jamistych prącia oraz skracaniem się jego długości.

Rośnie również ryzyko powstania innych chorób prącia (np. choroby Peyronie'go, czyli nabytego skrzywienia prącia).

Czego nie potwierdzają badania?

W Internecie można znaleźć wiele produktów reklamowanych jako sposoby na odzyskanie długości prącia po operacji prostaty. Obecnie nie ma jednak wiarygodnych dowodów naukowych potwierdzających skuteczność suplementów diety, maści, kremów, czy urządzeń oferujących trwałe powiększenie prącia po prostatektomii.

Podobnie nie potwierdzono, aby samodzielnie wykonywane ćwiczenia dostępne w mediach społecznościowych mogły odwrócić zmiany anatomiczne będące następstwem operacji.

Dlatego decyzję o wyborze metody prehabilitacji i rehabilitacji erekcji zawsze warto omówić z urologiem-andrologiem.

Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Konsultacja andrologiczna lub urologiczna jest wskazana, jeśli po prostatektomii:

• utrzymują się zaburzenia erekcji,
• zauważasz wyraźne zmniejszenie długości prącia,
• pojawiło się skrzywienie prącia lub ból podczas erekcji,
• rehabilitacja nie przynosi oczekiwanych efektów,
• chcesz omówić możliwości poprawy funkcji seksualnej po leczeniu raka prostaty.

Wczesna ocena pozwala zaplanować odpowiednią rehabilitację i dobrać metody leczenia dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Jeżeli przygotowujesz się do operacji prostatektomii radykalnej z powodu raka gruczołu krokowego lub zauważyłeś podobne zmiany po zakończonym leczeniu onkologicznym (operacyjnym lub radioterapii), warto omówić je z urologiem-andrologiem.

Indywidualnie dobrany plan rehabilitacji pozwala nie tylko zwiększyć szanse na odzyskanie sprawności seksualnej, ale także poprawić komfort życia i jakość funkcjonowania po leczeniu raka prostaty.

Najczęściej zadawane pytania Pacjentów (FAQ):